გენმოდიფიცირებული საკვები პროდუქტი

By: BuBsY

Apr 23 2012

Category: Uncategorized

16 Comments

გენური ინჟინერია


მემკვიდრეობითობის მოლეკულური მექანიზმების გარკვევამ ახალი ეპოქა დაიწყო ბიოტექნოლოგიაში. მარტივად თუ ვიტყვით ბიოტექნოლოგია არის ადამიანის მიერ ცოცხალი ორგანიზმების გამოყენება, მისთვის საინტერესო პროდუქტის მისაღებად, რისთვისაც ის ხელმისაწვდომ სხვადასხვა ხერხსა და საშუალებებს მიმართავს. გენური ინჟინრია ეს არის – ორგანიზმის მემკვიდრული ნიშან-თვისებების შეცვლის მეთოდი წინასწარგანსაზღვრული გზით მისი გენეტიკური მასალის შეცვლის საშუალებით. გენური ინჟინერიის მეშვეობით ხდება ცხოველის ან მცენარის ორგანიზმში უცხო გენების ჩანერგვა. თუ ცნობილია, სად მდებარეობს  საჭირო გენი გადასანერგად არჩეული ორგანიზმის ანუ დონორის გენომში, მაშინ ამ გენს  „ამოჭრიან“ სპეციალური ნივთიერებებით, რომლებსაც რესტრიქტაზები ეწოდება. რესტრიქტაზები გასული საუკუნის 70-იან წლებში აღმოაჩინეს. მათ უნარი შესწევთ, დნმ-ს დიდი მოლეკულა ზუსტად განსაზღვრულ ადგილას „გაჭრან“. ამ თვისების გამო მათ ფართო გამოყენება ჰპოვეს გენეტიკურ მანიპულაციებსა და გენურ ინჟინერიაში. არსებობს სხვა გზაც: საჭირო გენს, ანუ დნმ-ს ფრაგმენტს, ბიოქიმიური გზით, ხელოვნურად შექმნიან. გენს ან გენთა ჯგუფს, რომელიც გადასანერგად გამოიყენება, ტრანსგენებს უწოდებენ, ხოლო ორგანიზმი, რომელიც გენთა ასეთი გადანერგვის შედეგად იქმნება, ტრანსგენულია. მაგრამ თვითონ დნმ-ს ამ მონაკვეთს არ ძალუძს, მასპინძლის უჯრედების დნმ-ში ჩაერთოს. სწორედ აქ იყენებენ აგრობაქტერიებს: გადასანერგად გამზადებულ გენს პლაზმიდას „აწებებენ“, მერე კი ასეთი ბაქტერიით მცენარეს აინფიცირებენ. ვინაიდან აგრობაქტერია მცენარის უჯრედთა სიმსივნურ ზრდას იწვევდა, მეცნიერებს დიდი ჯაფა დასჭირდათ, რომ ბაქტერიისთვის სიმსივნის გამომწვევი გენები ჩამოეცილებინათ – ასეთი მცენარის საკვებად გამოყენებისას შესაძლო იყო, ამ გენებს ადამიანის ორგანიზმშიც გამოეწვია უჯრედთა სიმსივნური ზრდა. მეცნიერებმა ბაქტერიის ისეთი შტამები გამოიყვანეს, რომლებიც სიმსივნეს არ იწვევს, მაგრამ მასპინძელ უჯრედში შეღწევის უნარი შენარჩუნებული აქვს. მათი გამოყენება უკვე უშიშრად შეიძლება. დანარჩენზე ბაქტერია თვითონ ზრუნებს – ჩაერთვება მასპინძლის გენომში და იქ დაიწყებს ფუნქციონირებას.საქმე ისაა, რომ მცენარე მილიარდობით უჯრედს შეიცავს და რეკომბინაციული დნმ ყველა მათგანში უნდა აღმოჩნდეს ამიტომ გენმოდიფიცირებულ მცენარეთა მისაღებად განსხვავებული ტექნოლოგია გამოიყენება. Agrobaqterium-ი ერთადერთი ბაქტერიაა, რომლის პლაზმიდს მცენარეულ უჯრედებში შეღწევა შეუძლია, და ისიც მხოლოდ გარკვეულ მცენარეთა უჯრედებში.  უნდა აღვნიშნოთ, რომ ბაქტერიული უჯრედის პლაზმიდის აქტივობა ძალიან დაბალია. მასპინძელ უჯრედში მისი ჩანერგვის სიხშირე 10 000-იდან ერთის ტოლია და დიდი შრომაა საჭირო, რომ ასიათასობით უჯრედის კოლონიაში ასეთი მოდიფიცირებული და ტრანსფორმირებული უჯრედი ვიპოვოთ. მოდიფიცირებული უჯრედის აღმოჩენის შემდეგ საჭიროა მისგან მცენარის გამოზრდა, ეს კი მეცნიერებმა უკვე დიდი ხნის ისწავლეს უჯრედთა და ქსოვილთა კულტურის მეთოდების გამოყენებით. მაგრამ როგორც უკვე ავღნიშნე აგრობაქტერიები ყველა მცენარის გენური მოდიფიკაციისთვის არ გამოდგება. მარცვლოვანი მცენარეების გენური მოდიფიკაციისთვის იყენებენ ე.წ. ბალისტიკურ მეთოდს. ეს არის მცენარეული უჯრედების ოქროსა და ვოლფრამის „ტყვიებით“ ბომბარდირების მეთოდი. ამ „ტყვიებს“ გარედან ტრანსგენი აკრავს. ასეთი მეთოდით უჯრედში შეყვანილ დნმ-ს შესწევს უნარი, ჩაერთოს უჯრედის გენომში და გადასცეს მას ახალი თვისება. თვითონ ტყვიას მიკროსკოპიული ზომის გამო მცენარეული უჯრედისთვის არავითარი ზიანი არ მოაქვს, თანაც ბომბარდირების მეთოდის გამოყენებისას უცხო დნმ-ს ანუ ტრანსგენის ჩანერგვის პროცესი უფრო ეფექტურია, ვიდრე აგრობაქტერიების გამოყენების დროს. არსებობს მცენარეულ უჯრედში ტრანსგენის ჩანერგვის კიდევ ერთი მეთოდი, რომელიც გულისხმობს მცენარეული უჯრედის სპეციალური ნივთიერებებით დამუშავებას. ეს ნივთიერებები შლიან უჯრედის სქელ კედელს. ამის შემდეგ უჯრედებს ათავსებენ ხსნარში, სადაც ახალი, გადასანერგი დნმ-ს მოლეკულებია. დნმ-ს მოლეკულებს უკვე შეუძლიათ მცენარეულ უჯრედში შეღწევა და გენომში ჩანერგვა. მოდიფიცირებული უჯრედებისგან კი მთლიანი მცენარის გამოზრდა, როგორც უკვე ვთქვით, დიდ სირთულეს არ წარმოადგენს. გენმოდიფიცირებულ მცენარეთა მრეწველობა კარგად არის განვითარებული აშშ-ში, კანადაში, ავსტრალიაში, ჩინეთში, მექსიკაში, პორტუგალიაში, რუმინეთში. აგრობიზნესი ამ სფეროში სწრაფად იზრდება, ინვესტიციებისა და მოგების მხრივ კი იგი მხოლოდ კომპიუტერული ტექნოლოგიების სფეროს თუ ჩამოუვარდება. თუკი ტრანსგენულ მცენარეთა კულტურები ფართოდ არის გავრცელებული და მათ საკვები პროდუქტების საწარმოებლადაც იყენებენ, ტრანსგენულ ცხოველთა მიღება მხოლოდ ექსპერიმენტული შემუშავების პროცესშია. ჯერ კიდევ ეძიებენ ტრანსგენთა უჯრედში შეყვანის და მისი ეფექტური გააქტიურების მეთოდს. ცხოველებში ტრანსგენული ტექნოლოგიების გამოყენება დაგეგმილია თევზის, შინაურ ცხოველთა და ფრინველთა ჯიშების გასაუმჯობესებლად. წველადობის გაზრდა, ბეწვისა და მატყლის ხარისხის გაუმჯობესება, კვერცხისმდებელობის მატება, ინფექციური აგენტებისა და პარაზიტებისგან დაცვა.
გენმოდიფიცირების გზით მიიღეს ე.წ. „ოქროს ბრინჯი“, რომელსაც ასე ყვითელი შეფერილობის გამო უწოდეს. ის ბეთა-კაროტინს შეიცავს, რომელიც დიდი რაოდენობითაა ყვითელი ფერის ხილსა და ბოსტნეულში

თეთრი და ოქროსფერი ბრინჯი

ცხოველთა და ფრინველთა  გენმოდიფიცირება

ცხოველთა გენმოდიფიცირება ორი ძირითადი მიმაართულებით ხდება:
პირველი მიმართულების მიზანია გაზარდოს და გააუმჯობესოს ცხოველური პროდუქციის ხარისხი: მაგალითად, მიიღონ ხშირმატყლიანი ცხვარი. ძროხა რომელიც ბევრ და ცხიმიან რძეს მოიწველის და ასე შემდეგ.
მეორე მიმართულების მიზანია შეიქმნას ისეთი ცხოველები, რომლებიც მათთვის სრულიად უცხო, მაგრამ საჭირო ნივთიერებებს გამოიმუშავებენ: მაგალითად, ასეთმა ცხოველმა შეიძლება რძეში გამოყოს ადამიანის რომელიმე ცილა, ჰორმონი ან ფერმენტი, რომელსაც სამკურნალო დანიშნულება აქვს. ასეთ ცხოველებს „ფარმაცევტული ქარხნებიც” შეარქვეს. გენმოდიფიცირებული ცხოველების მიღება  გაცილებით რთულია.
გენმოდიფიცირებული ძროხა

როგორ ქმნიან ტრანსგენულ ცხოველებს?
თუ ტრანსგენს მრავალუჯრედიანი ცხოველური ორგანიზმის რომელიმე უჯრედში ჩავნერგავთ, გენმოდიფიცირდება უჯრედთა მხოლოდ მცირე ნაწილი. მთელი ორგანიზმის თვისებების შესაცვლელად აუცილებელია სასქესო უჯრედთა გენომის შეცვლა, რადგან მხოლოდ მათ ძალუძთ, შთამომავლობას გენები გადასცენ. გენმოდიფიცირებული ცხოველების შექმნის სქემა ზოგადად ასე გამოიყურება:

1. ლაბორატორიულ პირობებში განაყოფიერებული კვერცხუჯრედის ბირთვში მიკროინექციის გზით ჩანერგავენ ტრანსგენს;
2. ასეთ კვერცხუჯრედს გადაიტანენ მდედრი ორგანიზმის სხეულში;
3. ცხოველების დაბადების შემდეგ შეარჩევენ იმ შთამომავლებს, რომლებშიც გამოვლინდება ტრანსგენი;
4. ტრანსგენულ შთამომავლებს შეაჯვარებენ.

ტრანსგენული ტექნოლოგიები თავდაპირველად ლაბორატორიულ თაგვებზე მუშავდებოდა. 20 წლის განმავლობაში მათში ჩანერგილ იქნა ასობით გენი, შესწავლილ იქნა გენური რეგულაციის, იმუნოლოგიური თავისებურებების, სიმსივნის ზრდისა და სხვა ფუნდამენტური ბიოლოგიური პროცესები. აღნიშნული მეთოდის გამოყენებით შეიქმნა ტრანსგენული ძროხა, ცხვარი, თხა, ღორი. ამ ცხოველთა ტრანსგენული გარდაქმნის მიზანი იყო მათ რძეში ისეთი ცილების სინთეზი, რომელიც ახლოს არის ადამიანის ორგანიზმის ცილებთან, ამიტომ ტრანსგენები შეიცავდა ადამიანის გენებს. 2000 წელს „მონსანტომ“, გენმოდიფიცირებული საკვების წარმოების ერთ-ერთმა ლიდერმა, შექმნა ზრდის ჰორმონი, რომელიც ფერმებში ძროხების წველადობის მომატებისთვის გამოიყენებოდა. მაგრამ ამგვარმა გენმოდიფიცირებამ ძროხების ჯანმრთელობაზე უარყოფითი გავლენა მოახდინა, ამიტომ რამდენიმე ქვეყანამ ჰორმონზე უარი თქვა. ტრანსგენული ღორების შექმნის ექსპერიმენტში ტრანსგენი ადამიანის სისხლის ჰემოგლობინის მწარმოებელი გენი იყო. ასეთი ტრანსგენული ღორის შექმნის მიზანი გახლდათ ღორის სისხლის გამოყენება ადამიანის სისხლის ტრანფუზიის ანუ გადასხმის დროს. ტრანსგენულ გარდაქმნებს ექვემდებარებიან თევზებიც: ორაგული, კობრი, კალმახი. მათი გარდაქმნის მიზანი წონის მატებაა. ნერგავენ ზრდის ჰორმონის გენს. ტრანსგენი აქაც მიკროინექციით შეჰყავთ კვერცხუჯრედში. შემდგომი განვითარება ხდება წყალში, სპეციალურ რეზერვუარებში. ქვირითიდან გამოსული ლიფსიტების სიცოცხლისუნარიანობა 35-80%-ია, ხოლო ტრანსგენულ ლიფსიტათა რაოდენობა – 10-70%. როგორც ხედავთ, თევზებში ტრანსგენული ეფექტურობა საკმაოდ მაღალია. ტრანსგენული ფრინველების შექმნაც არსებული ჯიშების გენოტიპების გაუმჯებესებას ემსახურება. ტრანსგენები შეიძლება შეიცავდეს ვირუსული ინფექციებისა და დაავადებების მიმართ შეუვალობას, კვერცხში ქოლესტერინის რაოდენობის დაკლებას, ფრინველის ხორცის ხარისხის მომატებას და სხვა. გენმოდიფიცირებული ორგანიზმების საკვებად გამოყენებისა თუ მათ მიერ წარმოებული პროდუქტების – მედიკამენტების, საკვები დანამატებისა და სხვათა – გამოყენების შემდეგ მოსალოდნელი რისკის დასადგენად ჯერ არ ჩატარებულა გრძელვადიანი და მიზანმიმართული სამეცნიერო კვლევები, უახლოეს მომავალში კი მთელ მსოფლიოში, მათ შორის საქართველოშიც, მოსალოდნელია გენმოდიფიცირებული ორგანიზმებისა და პროდუქტების ფართო გავრცელება. რამდენი ხანი დასჭირდებათ მეცნიერებს იმის დასადგენად, საშიშია თუ არა ბიოტექნოლოგიის თანამედროვე მიღწევები, ზუსტად არავინ იცის.
ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი, დოქტორი ვანდანა შივა აცხადებს:
“ჩვენ გვაქვს დამამტკიცებელი საბუთი იმისა, რომ გენური ინჟინერია სარეველებზე, მავნებლებსა და დაავადებებზე კონტროლის გაწევის ნაცვლად, პირიქით ქმნის ახალ “სუპერ” სარეველებს, მავნებლებსა და ვირუსებს.”
მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, სადღაც 70 მილიონი ჰექტარის ფართობზეა გაშენებული გენმოდიფიცირებული მცენარეები. ეს ორჯერ აღემატება გერმანიის ფართობს.
გენური ინჟინერიის დახმარებით იმედოვნებენ საკვების მინიმალური დანახარჯით შინაური ცხოველის იმ ოპტიმალური წონის მიღწევას, რომელიც ბევრად აღემატება მის ბუნებრივ წონას. დაუშვებელია ამ მოვლენის მხოლოდ რენტაბელურობის კუთხით განხილვა.
ერთ-ერთი ტექნოლოგია გახლავთ ახლადგანაყოფიერებულ კვერცხუჯრედში სასურველი გენის უშუალო ინექცია. ცხოველის კვერცხუჯრედს ხელოვნურად ანაყოფიერებენ. შემდეგ უწვრილესი ნემსიანი შპრიცით კვერცხუჯრედში სასურველი გენი შეაქვთ.
კვერცხუჯრედი, რომელიც უცხო გენს შეიცავს, „სუროგატი“ დედის საშვილოსნოში გადააქვთ. გარკვეული ხნის შემდეგ იბადება გენმოდიფიცირებული ცხოველი. ამ გზით გენმოდიფიცირებული პირველი ცხოველი თაგვი იყო, რომელიც 1981 წელს მიიღეს. მას შემდეგ ეს ცხოველი ფართოდ გამოიყენება ექსპერიმენტებში, რომელთა მიზანია ამა თუ იმ გენის ფუნქციის შესწავლა.


გენური ინჟინერია საკვებ პროდუქტებში

გენმოდიფიცირებული მცენარეების დიდი ნაწილი (მაგ. სოიო და სიმინდი) საკვების სახით ხვდება შინაური პირუტყვის ორგანიზმში (ღორები, ძროხები, ქათმები და სხვა), შედეგად, ამავე გზით გენმოდიფიცირებული ნაწილაკები ჩვენს საკვებშიც მოხვდება, თუკი ჩვენ დროულად არ ამოვიღებთ შინაური პირუტყვის რაციონიდან გენმოდიფიცირებულ პროდუქტებს. საფრთხე რეალურია და პირველ რიგში უკავშირდება იმ საკვები პროდუქტების მიღებას, რომლებიც შეიცავენ გენმოდიფიცირებულ სოიოს, სიმინდსა და სხვა მარცვლეულს.
2004 წლის აპრილში ევროკავშირმა მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც საკვები პროდუქტის ეტიკეტზე სავალდებულოა აღინიშნოს გენმოდიფიცირებულია პროდუქტი თუ არა. მაგრამ ამ კანონს ბევრი ნაკლი აქვს – ის მხედველობაში არ იღებს იმ პროდუქტებს (მაგ. ხორცი, ძეხვი და ა.შ.), რომლის ნედლეული (პირუტყვი) გენმოდიფიცირებული პროდუქტით იკვებება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ: ხორცის, ძეხვის, კვერცხის, რძისა და რძის ნაწარმის შეფუთვაზე არ იქნება აღნიშნული მაგალითად, იღებდა თუ არა პირუტყვი გენმოდიფიცირებულ სოიოს.
მიუნხენის ეკოლოგიის ინსტიტუტის კვლევის თანახმად, აშშ-ში გენური ინჟინერიის შემოტანის შედეგად 40%-ით გაიზარდა კვების პროდუქტებით გამოწვეულ დაავადებათა რიცხვი. ეს პირველ რიგში დაკავშირებულია ე.წ. “პოზიციის ეფექტთან”. ეს არის ცოცხალი ორგანიზმების იდიოპლაზმების შერევის არასასურველი გვერდითი ეფექტი (უცხო გენების შეყვანა). თუ ადამიანები კვლავ ბუნებრივ კვებაზე გადავლენ, ამით მალე დაიბრუნებენ კარგ ემოციებს, განწყობასა და ნორმალურ წონას.

იიმედია ამომწურავი ინფორმაცია მოგაწოდეეთ  : ))

About these ads

16 comments on “გენმოდიფიცირებული საკვები პროდუქტი”

  1. vaa ra magaria kide rodis iqneba axali informacia? :D

  2. kargia,chemi azrit sakmarisi inpormaciiaa,kidev axals velodebii :) warmatebebi

  3. ro iqneba ar gammazo ertguli mkitxveli var me : ))))))))))))

  4. kaiaa maar :*

  5. super gogo xar mar kaia:D

  6. shenc aseve mshveniero gogo:D ai aq aris heni codna chayrili:*

  7. raacaaa mainc maladec:D mere upro mets miagwev da ase:D arapris risi madloba piriqit

  8. ყოჩაღ მარიამ ! ძალიან მაღალ დონეზა გაქვს დამუშავებული თემა, ინფორმაციაც საკმარისია, თხრობაც საინტერესო და მაღალფარდოვანი :* წარმატებები <3

    • შენ რაც მკითხე აიი ეგეც თუ გააკეთეს აუცილებალდ დავდებ მააგ ინფორმცაიას : დდ გაიხარეე,მადლობა <33


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: